SAFRA KESESİ HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

SAFRA KESESİ NEREDEDİR? GÖREVİ NEDİR?

Safra kesesi karın içerisinde karaciğerin alt tarafına yapışık olarak bulunan yaklaşık 10×3 cm. boyutlarında bir organdır.Karaciğerden salgılanan safra sağ ve sol safra kanalları aracılığıyla ana safra kanalına gelir.Ana safra kanalıyla safra kesesi arasında safra kesesinin içeriğini boşaltmasına yarayan kanal vardır.Ana safra kanalı pankreasın salgısını boşaltmaya yarayan kanalıyla birleşerek oniki parmak bağırsağına açılır.Safra kesesi karaciğerden salgılanan safrayı depolar ve yoğunlaştırır.Yemeklerden sonra safra içeriğini ana safra kanalına (o da oniki parmak bağırsağına ) boşaltarak besinlerin sindirimine yardımcı olur.

SAFRA KESESİ TAŞLARI NASIL OLUŞUR? TANISI NASIL KONUR?

Safranın içeriğinde bulunan maddelerin (kolesterol,bilirübin) kristal şeklinde çökmesi,daha sonra bunların bir araya gelmeleriyle oluşur.Tek veya çok sayıda taş gelişimi olabilir.Safra kesesi taşlarının tanısı karın ultrasonografisi’yle konulur.Röntgen filminde safra kesesi taşlarının çoğu görülmez.Ancak kalsiyum içeriği çok fazla olan taşlar röntgen filminde görülebilir.

SAFRA KESESİ TAŞLARININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Safra kesesi taşlarının çoğu belirti vermez. Eğer taş safra kesesi çıkışını tıkarsa aşağıda anlatılan safra kesesi iltihabı meydana gelir.Taş safra kesesi kanalından çıkıp ana safra yolunu tıkarsa karın ağrısı,ateş,sarılık meydana getirebilir.Bu durumda tanı için kan tetkikleri ve karın USG’si yapılır.Kan tetkiklerinde beyaz küre denilen hücrelerde ,karaciğer enzimlerinde (AST,ALT),safranın içeriğinde bulunan bilirübinde,safra yolları tıkanıklığını göstermede yardımcı enzimlerde(ALP,GGT) artış görülebilir.Karın USG’sinde ana safra kanalında taş ve kanalın çapında artış saptanabilir.Bu durumda ERCP denilen,ağızdan ucunda kamera bulunan esnek bir hortumla ana safra kanalının bağırsağa açıldığı bölgeden safra kanalına girilerek taş olup olmadığına bakılır.Hortumun ucundan küçük bir balon şişirilerek safra kanalı sıvazlanır ve taşın bağırsağa düşmesi sağlanır.Ayrıca safra kanalının bağırsağa açıldığı bölgede bulunan düz kasa küçük bir kesi yapılarak safranın akışı rahatlatılabilir.

SAFRA KESESİ TAŞLARI MUTLAKA AMELİYAT EDİLMELİ MİDİR?

Safra kesesinde tespit edilen taş/taşlar için ameliyat önerilmektedir.Safra kesesindeki taş/taşların ileride safra kesesi çıkış yolunu tıkaması sonucunda safra kesesi iltihabı gelişme olasılığı vardır.Ayrıca taşın safra yollarına düşmesi sonucunda tıkanma sarılığı gelişebilir.Tekrarlayan tıkanmalar sonucunda safra kesesi çevre organlara yapışıklık gösterir.Bu da ameliyatın kapalı yapılmasını engelleyebilir.Özellikle yaşlı hastalarda safra kesesindeki taşın belirti vermediği durumlarda rastlantısal olarak saptanan safra kesesi taşlarına ameliyat gerekmeyebilir.Ancak burada hekimin karar verme aşamasında bazı zorluklar vardır. Bunlardan en önemlisi hangi bulgu, belirti ve şikayetin safra kesesi taşına ait olduğunu belirlemektir. Safra kesesi taşlarına ilişkin genel bulgu ve belirtiler özgün olmayıp bu organın hastalığı dışındaki pek çok üst karın organının hastalıklarında da rastlanır.

SAFRA KESESİ İLTİHABI (KOLESİSTİT) NEDİR? SEBEPLERİ NELERDİR?, TANISI NASIL KONULUR?,TEDAVİ YÖNTEMLERİ NELERDİR?

En sık sebebi safra kesesinin safrayı boşalttığı kanalın ağzının taş nedeniyle tıkanmasıdır.Tıkanma sonucunda safra kesesi içerisindeki basınç artar ve kese duvarının beslenmesi bozulur.Bu durumdaki safra kesesi mikroorganizmaların yerleşmesi için uygun bir ortam oluşturur.

Safra kesesi iltihabının en sık belirtisi karnın sağ üst tarafında ağrı olmasıdır. Ağrı sırta vurabilir, nefes almakla ağrının şiddeti artabilir.Ağrıya bulantı,kusma eşlik edebilir.Tanısı muayene ve kan tetkikleri ve karın USG’siyle konur.Muayenede hastanın karnının sağ üst bölgesinde şiddetli ağrı tespit edilir. Kan tetkiklerinde beyaz küre denilen hücrelerde artış görülebilir.Karın USG’sinde safra kesesi duvar kalınlığında artış, safra kesesi içinde taş veya taşlar,safra çamuru saptanabilir.Tedavisi safra kesesinin ameliyatla alınmasıdır. Başlangıçta antibiyotik tedavisi verilerek iltihabi durum azaltılarak ameliyat daha sonra yapılabilir.

Safra kesesi ameliyatları 2 yolla yapılır.Açık ve kapalı.Günümüzde laparoskopik (kapalı) teknik ilerlediği için tercih edilmektedir. Laparoskopik (kapalı) yöntemde karında 3-4 adet delik açılır ve bu deliklerden birine kamera yerleştirilerek görüntü monitöre yansıtılır. Diğer deliklerden cerrahın kullanacağı aletler sokularak ameliyat gerçekleştirilir. SAFRA KESESİ AMELİYATLARI GÖBEK DEĞİLİNDEN YERLEŞTİRİLEN TEK BİR KESİ VE PORT İLE YAPMAKTA MÜMKÜNDÜR. Böyle tek delikten safra kesesi ameliyatı olmak isteyen hastalar için ROBOTIC SINGLE PORT CHOLECYSTECTOMY (Tek delikten Robot kullanılarak yapılan Safra kesesi ameliyatı) çok iyi bir alternatif teşkil etmektedir.

Açık ameliyat sağda karın üst kısmında kaburgalar altında yapılan bir kesiyle gerçekleştirilir.Kapalı olarak çıkarılamayacağı düşünülen safra keseleri için kullanılır(.Safra kesesinin çevre dokulara ileri derecede yapışık olması kolesistit nedeniyle safra kesesi duvarına laparoskopik aletlerle müdahale edilememesi).

KAPALI AMELİYAT NEDEN DAHA FAZLA TERCİH EDİLMEKTEDİR?

Kapalı ameliyat sonrası hasta yaklaşık 2 gün içerisinde taburcu edilirken açık ameliyatta hastanın taburcu edilme süresi daha uzundur (5-6 güne uzayabilir.) Ayrıca estetik açıdan kesi yerinin küçük olması ve daha az iz bırakması, daha az travmaya neden olması ve ağrının çok daha az olması nedeniyle kapalı ameliyat hastalar ve hekimler tarafından daha fazla tercih edilmektedir. GÜNÜMÜZDEZDE İMKANLAR VARKEN AÇIK YÖNTEMİN TERCİH EDİLMESİ UYGUN BİR HEKİMLİK UYGULAMASI OLMAZ.

SAFRA KESESİ POLİBİ NEDİR?,TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?

Safra kesesi iç yüzeyini oluşturan hücrelerin normalden fazla çoğalması sonucunda safra kesesi duvarının iç yüzünde meydana gelen kitlelerdir.Polipler genelde bir şikayete sebep olmazlar.Karın USG’si yapılırken tesadüfen saptanırlar. 6 mm’nin altındaki polipler için yıllık Karın USG’Si ile takip önerilir. 6 mm’nin üzerindeki poliplerin gerçek polip olması ve gerçek poliplerin de kanser riski taşıdığından dolayı safra kesesinin alınması gerekir.

Prof. Dr. Fatih AĞALAR
Genel Cerrahi Uzmanı